/Image00325.djvu

			Rok XXIV. 


Gda??sk, na wtorek 7-go lipca 1914. 


Nr 81 


.---....-.....---....--.-....----- ----------. -----....- ----...- 
-.." 
! "Gazeta Gda??ska" W y chodzi 3 razy tygodniowo a mianowicie we i 
, . 
! wtorek czwartek i sobot?? z dodatkami: Gwiazdka Niedziel- 
 
. na, Dom i kuchnia, Przyjaciel zdrowia, Robotnik, Rolnik i Prze- 
 
i mys??owiec. Ani???? Str????, Wolne chwile i Dzia?? powie??ciowy. i 
.
..
.._.._.._..----
-..-..


------..-
..-..---..-.---.iI 


" 
f. 
,,' .( 
. 
,', 
, 
, 
" 


j'I'\ , 


l, 


!f , " , 

 ,,", 


'"" I ' 
..
. 
',I 
 
'. f,
 


.
 
, 


.' , 
,. 


'I. '. 
p' 
: 


1",' 


II' .. 


" , 


,??.- 


TeleCVD 2650 



 
! I 
I r

 '" 
" , . - .,' '. 
>1 .' , "I " > 
. , 
" , l" ., ',," 
.' 
 
I l' :?? !" I '. .
 , 
>. 

, I:' 
I
 '.' .". 
 ,. !; l :,: 
.. :OJ ;' 
 '. , " 
" " " 
 .1 , " , " ' 
, , !1
J' .s 
I . i " 
, 
 ,
 '
, I'J: , , " , 
... 
"- 
f?,1.
\ , f It \, 
\ J..
"I
 
 , r, ': 
!. 


.: 


'., 


" f '" 
. . 

. '" 


Ift
-...._---_..._...-...---...--...-...-...-...-.-----...-...-...- ..-.." 
i Przedp??ata na poczcie kwartalnie 1,25 mk., z odnoszeni
m. do ! 
i domu przez listowego 1,49 mk., w Gda??sku 1 mk., z odmeslen. 
 
. do domu 1,25 mk. Og??oszenia przyjmuje si?? po 15 fen. p??atnych i 
t w Gda??sku od 6-cio??amowego wiersza petytowego. , 
i Adres. "G a z e t a G d a ?? s k a" Danzig, Postschliessfach 188. 
 
Iia..-..--...---...-...---------...-....-..-----------...-...--_'III 


R e d a k c y a i e k 8 P e d y c y a: Grobla PrzedmIejska 
Yorstii.dtlscher Graben) 49. 


Telefon 2650. 


Prawd?? a Bogiem! 


Dzi?? Wilibalda, KIlI.udyusza. 
Jutro Kiliana, El??bieta kr 


'1 
l, 


821 
:Hl 


... +.. '....' t, ....+.. "'++ ++++++++ >1'+"'" .....'+++ ........++++:++ 
.....++++++++++ i< .. '.' oJ. + oJ .. ......... + .............+........................++ 



 Przy zakupnie towar??w 
prosimy Powo??ywa?? si?? na og??osze- 
nia w "Gazecie Gda??skiej". :tli 


.......++++++......++ + + .. + + ++++++ + t. '1' .J. + + oJ... + ...++....... 
"._.+.of'.>??!U'++ ++++ ++" '.... ........... "+."'."'+"''' ...."... '............ .... 


Z pod Austryaka. 
(POwitanie. - Austryacka gospodarka. - Rujno- 
wanie kraju. - Polska praca. - Niemcy i tu nam do- 
skwieraj??. - Napad Niemc??w na Polak??w.) 
Kra k ?? w, dnia 3-go lipca. 
.
am W a
, Br
c
a Rodacy 
 pod Prusaka, powia- 
dOmlc o te
, Jak zY]e, pracuje I walczy ta cz?????? na- 
rodu pols.kiego, ktora 
osta??a si?? pod panowanie 
aU,stryackie. Musz?? Wi??C zacz???? od powiedzenia 
_??ow paru o og??lnych warunkach w jakich tu ??y?? nam 
przychodzi. 
Pr
ed stu z 
??r?? laty Prusy, Rosya i Austrya roz- 
dar??y cla
o Pols
1 na trzy CZ????ci, bior??c J?? pod swoje 
panowa
l1e. W owcza
 to Austrya zaj????a te prowin- 
c
e kr
Ju .naszego, 
tore zW?? si?? Galicy?? i ??l??skiem 
Cl
s
ynsklem.. Ja
 I w ca??ej Polsce tak i tu w Gali- 
cyt zle. na
 Sl
 'Y0wczas dzia?? pocz????o. Przebieg??y 
rz.??d 
edenski klero:wany przez nienawidz??cych nas 
Nlemcow ,?ocz???? kraj strasznie prze??ladowa?? Ch??o- 
P?m polskim kaza
o p??aci?? ogromne podatki. Pie- 
lUadze w ten. sposob 
Ydarte zamiast wydawa?? na 
potrzeby kraju wY'Y??zono do Wiednia. Na naszej 
ziem.i go.spodarow?,h ur
??dnicy niemieccy, przys??ani 
z Wledma, okru??n! prz.eslado wcy ludu polskiego i ??a- 
pownicy. . Ur;z??d
l
y CI s
arali si?? jak najbardziej roz- 
8Zer
a?? :??;uemle
kl J??zyk I zmus.
ali Polak??w do u??y- 
\Va

 tej ob.c:.eJ nam mowy. <:IZ S
mi urz??dnicy sta- 
rah SI?? wpOlC w ch??opa polskiego wierno???? i pos??u- 
8z
??stwo dla cesarza a
stry
ckiego, aby tern ??atwiej 
??CI??ga?? daniny i podatkI. NIc dziwnego ??e przy ta- 
k..iej gospodarce kraj 
o
r????a?? si?? pocz
?? w n??dzy i 
Cle
nocie. Ale 
????m
J przysz??y wielkie a niepo- 
Olyslne dla AustrY1 wOJny. Cesarz austryacki zosta?? 
-v.: wojnach tych zwyci????onym i pobitym. Jednocze??- 
ll.1e w Pa??stwie austryackiem wybuchn????y bunty we- 
\Vn??
rzne. T o wszystko os??abi??? rz??d wiede??ski i 
rP sla?? On pofolgowa?? ludom S
Ol
, a r:??i??dzy innemi 
Od
lakom. Od czas??w tych dZIelI nas Ju?? p???? wieku. 
??d lepiej dzia?? si?? nam pocz????o. J??zyk polski 
:rro
adzono do wszystkich urz??d??w. Miejsce nie- 
odd c Ich urz??dnik??w zaj??li Polacy. Spo??ecze??stwu 
poz
:l zarz??d szk????. W wielu innych dziedzinach 
odt??d" 
no Polakom rz??dzi?? si?? samodzielnie. T o te?? 
vi O . s .ale, ale powoli wzrasta i szerzy si?? w Gali- 
c]& SWlata l d .' . 
d u u oraz poczyna SI?? poprawlac stan 
gospo arcZ y . d . l " k . R d . 
b . I Samo Zle nosc raJu. o acy nasI ro- 
l?? co mO
 ?? l . t . . 
. t 6.. ??cz?? SI?? W S Owarzyszema I prac?? 
SWOj?? ?? s a:al. ?? si?? kraj zbogaci?? i o??wieci??. Ale co 
z?? Y : k owde bI!r,zez lata ca??e napsu??, to dobry nie tak 
pr??. o o r.o I I naprawi. To te?? do dzi?? dnia Gali- 
d ya !es
 
ay
.bo??sz?? cz????ci?? Polski. Najwi??cej tu n??- 
zy I me o l. na Wsi. Co roku, gdy nadchodzi ci????ki 

;Z:??s przednowka,. najwi??cej st??d braci naszych musi 
Isc na tu??aczk??. 
I,??dzy obcych, szuka?? pracy i chle- 
ba. .

m tr
dmeJ Jest,niedoli panuj??cej w Galicyi za- 
radzlc I z m?? walczyc, ??e przeszkadza w tem i dzi?? 
;e
zcz
 nieraz r
??d W
ede??ski. Rz??d. ten .opanowany 
g??owme przez menaWldz??cych nas Nlemcow jest nie- 
przychylnie dla Galicyi usposobionym i gdzie mo??e 
krzywdzi nasz kraj i dogadza Niemcom w Austryi 
zamieszka??ym. Przeciwko niesprawiedliwo??ciom 
tym walcz?? pos??owie nasi w parlamencie wiede??skim 
i walczymy my tu sami w kraju. W GaIicyi walk?? 
nasz?? i prac?? u??atwia nam to, i?? jest nas tu ogromna 
wi??kszo???? i ??e rz??dy kraju s?? w znacznym stopniu 
w polskich r??kach. Gorzej dzieje si?? na ??l??sku cie- 
szy??skim. Kraj ten zamieszkany g????wnie przez Po- 


Niech b??dzie pochwalony Jezus Chrystus! 


lak??w po????czony jest ze zniemczonym ??l??skiem opaw- 
skim, a oddzielony od GaIicyi. Korzystaj?? z tego 
Niemcy ??l??scy, stanowi??cy tu przedni?? stra?? pruskiej 
hakaty i przy pomocy terroru, oszustw i ??ajdactw 
rz??dz?? na ??l??sku cieszy??skim i prze??laduj?? ludno???? 
polsk??, co Wam Rodacy opisz?? w jednym z moich 
nast??pnych list??w. Wog??le tak w Galicyi jak i na 
??l??sku daj?? nam si?? ci????ko we znaki zamieszkali tu 
Niemcy, kt??rzy wsz??dzie i zawsze s?? jednacy, wsz??- 
dzie i zawsze staraj?? si?? prze??ladowa?? i gn??bi?? i wy- 
naradawia?? inne narody. Na ??l??sku cieszy??skim jak 
i u Was na ??l??sku G??rnym mieszkaj?? Niemcy ju?? od 
wiek??w. Ale w Galicyi pocz??li Niemc??w, jako kolo- 
nist??w i urz??dnik??w, osiedla?? cesarze austryaccy 
dopiero po opanowaniu Galicyi. Dzi?? potomkowie 
tych kolonist??w i urz??dnik??w zakwaterowali si?? u 
nas na dobre. Polacy nie s?? takimi prze??ladowcami 
jak prusacy, dlatego Niemcy ??yj?? na polskiej ziemi 
spokojnie, maj?? swe ko??cio??y, szko??y i domy ludowe. 
Ale to nie wystarcza butnym i chciwym Prusakom. 
Oni chc?? tu panowa??, rz??dzi?? i wynaradawia?? nas 
Polak??w na naszej w??asnej, polskiej ziemi. To te?? 
w Galicyi i na ??l??sku posiadaj?? oni wiele oddzia????w 
r????nych swoich zwi??zk??w i stowarzysze??. Stowa- 
rzyszenia te zak??adaj?? i prowadz?? szko??y niemiec- 
kie do kt??rych zwabiaj?? dzieci polskie; wsz??dzie nie- 
mieckie festyny, przedstawienia i zabawy. A wszyst- 
ko to nie dla ochrony w??asnej narodowo??ci, ale dla 
pogn??bienia naszej. Ca???? t?? robot?? hakatystyczn?? 
popieraj?? otwarcie pieni??dzmi prusacy i rz??d nie- 
miecki. Nic dziwnego. Niemcy chcieliby z czaSem 
po??
??y?? ??ap?? swoj?? na Galicyi i ??l??sku cieszy??skim i 
dlatego usi??uj?? tu sobie przygotowa?? jaknajwi??cej po- 
s??usznych Niemc??w. Ale te plany i zamierzenia nie 
udadz?? im si??. Jak bezczelnymi s?? u nas Niemcy 
dowodzi najlepiej zaj??cie, jakie si?? zdarzy??o w po- 
przedni?? niedziel??. W Bielsku, ma??em miasteczku 
??l??skiem, polski "Sok????" urz??dzi?? uroczysty obch??d 
rocznicy swego za??o??enia. Na obch??d ten szed?? po- 
ch??d polski z poblizkiego miasteczka galicyjskiego 
Bia??ej. Na poch??d ten napadli po drodze Niemcy i 
poranili kilkunastu Polak??w, bij??c ich no??ami, kijami 
i kamieniami. Doda?? przy tern trzeba, ??e Niemcy ja- 
wnie przygotowywali sw??j napad, a policya austry- 
acka nietylko nie przeszkadza??a im, ale nawet wsp??l- 
nie z hakat?? atakowa??a Polak??w. Tak post??puj?? u 
nas Niemcy, takie wykonywuj?? zamachy na polsko???? 
naszego kraju. Jak my si?? przed tern bronimy, opi- 
sz?? Wam Rodacy w li??cie nast??pnym. 
Tadeusz Bronicz. 


.+++++++... + + '.'.. ...t..... t ....10 ++++++++++??...-+++...++++ 


Pastor ewangelicki o zaj??ciach 
moabickich. 


Pastor Baumgarten w czasopi??mie "Ewangeli- 
sche F reiheit" w kronice ko??cielnej zajmuje si?? wy- 
padkami moabickiemi. Zaznaczamy, ??e czasopismo 
to wychodzi w po??udniowych Niemczech i jest or- 
ganem wolno??ciowych protestant??w. Nawi??zuj??c 
do rozpraw sejmowych Baumgarten powiada: Nie 
nale???? do tych, kt??rzy przeciwko Polakom przyzna- 
wali od razu s??uszno???? rz??dowi pruskiemu i jego po- 
lityce wschodniokresowej. Podzielam zdanie Korfan- 
tego - nie mo??e by?? nic bole??niejszego i straszniej- 
szego jak nadu??ywanie Ko??cio??a do cel??w politycz- 
nych. Z czytania 'Bernharda "Polenpolitik" i Clary 
Viebigowej "??pi??cego wojska" naby??em jednak prze- 
konanie, ??e Polacy wi??cej dopuszczaj?? si?? pod tym 
wzgl??dem nadu??y?? ni?? hakaty??ci. Nie jest mojem 
zadaniem rozbiera?? wypadki moabickie co do istoty 
ich i wymierzy?? sprawiedliwo???? interesowanym na 
podstawie sprzecznych referat??w. Przyzna?? jednak 
musz??, ??e ka??dy katolik ma prawo pobierania nauki 
w sprawach religijnych w j??zyku ojczystym, aczkol- 
wiek nie wynika to jeszcze z nakazu nauczania 
wszystkich harod??w i zes??ania Ducha ??wi??tego. 
Dzieci katolickie powinny by?? przygoto,wane do Sa- 


II 


Dzi
 wsch??d s??'.IJCa 347 zaeh??d 
DZI?? wsch??d ksie??yca 9 3 zach??d 


krament??w w j??zyku ojczystym a przygotowanie 
dzieci wychod??c??w do Sakrament??w jest najwa??niej- 
sz?? cz????ci?? duszpasterstwa. ????danie- Polak??w ber- 
li??skich, aby ich dzieci prowadzono osobno do Sakra- 
ment??w ??w. nie jest ????daniem nies??usznem. Miesza- 
nie si?? policyi do spraw ko??cielnych zas??uguje na s??o- 
wa: "Precz z nosem policyjnym z ko??cio??a!" PoIicya 
nie ma prawa jak to czyni??a w Bochum, ????da?? od pro- 
boszcz??w, by im podawali, ilu maj?? Polak??w w pa- 
rafii, ile zwi??zk??w ko??ci
lnych, polskich nabo??e??stw, 
polskich kaza?? itd. Nale??a??oby ubolewa??, gdyby 
Ojcowie w Moabicie tylko ze strachu przed s,zyka- 
nami w??adz germanizuj??cych odm??wili Polakom ich 
s??usznego prawa. Wed??ug stwierdzenia ministra 
o??wiaty odpowiedzialno???? spada na Dominikan??w, 
kt??rzy zwr??cili si?? o pomoc do rz??du, nie maj??cego 
z spraw?? t?? nic wsp??lnego. Oby rz??d zawsze zas??u- 
??y?? sobie na uznanie, ??e nie miesza si?? do wewn??trz- 
nych spraw ko??cielnych, oby nigdy nie bra?? na sie- 
bie winy, ??e ogranicza prawa j??zyka ojczystego w 
sprawach religijnych i wywiera wp??yw na ducho- 
wie??stwo w kierunku niemiecko narodowym". Tyle 
m??wi o wypadkach moabickich pastor ewangelicki. 
Wario por??wna?? z jego stanowiskiem stanowisko 
niekt??rych ksi????y niemiecko-katolickich. Wywody 
tego pastora zawstydzaj?? Ojc??w Dominikan??w, kt??- 
rzy dot??d nie odezwali si?? ani s????wkiem na swe u- 
sprawiedliwienie, aczkolwiek w rozprawach sejmo- 
wych rola ich wykaza??a si?? bynajmniej nie zaszczytn?? 
i mieli obowi??zek odezwa?? si?? i odeprze?? ci????kie za- 
rzuty ministra o??wiaty przeciwko nim podniesione 
po??rednio. 


.........++++............ ... oJ. + ... +......... .................. + ot ... + +... ol' ... ol ..ol. + oJ'"'''' 


Ostatnie drgawki ksi??stwa 
alba??skiego. 
"Turkhan basza odjecha?? w misyi dyplomatycz- 
nej do Rzymu i Wiednia". Gdy wie???? ta rozesz??a 
SI?? w Draczu, ca??y Dracz si?? ??mia??, bo stanowisko 
Turkhana jest zupe??nie zachwiane. Opu??ci?? Dracz 
w chwili, gdy nacyonali??ci chcieli na niego wykona?? 
zamach. Turkhan by?? dla ksi??cia niebe'zpieczny 
wskutek swej nieczynno??ci. G????wnem zaj??ciem ksi??- 
cia jest dzi?? za??egnywanie spor??w w tak zwanym 
gabinecie alba??skim. Posiedzenia gabinetowe wy- 
pe??nione s?? sporami osobistymi, a spory te op??aca 
ksi????e Swem pa??stwem a Europa po??yczonymi milio- 
nami. Ksi????e jest zupe??nie bezradny, oddaje si?? 
wci???? z??udzeniom, ??e Europa go podtrzyma i poczy- 
tuje jej to za obowi??zek. Zapomina jednak, ??e Eu- 
ropa bynajmniej nie chce wzi???? odpowiedzialno??ci 
za b????dy przez niego poczynione. Okaza?? on si?? zu- 
pe??nie njezdolnym i zaprzeczy?? z dum?? powtarzane- 
mu w Niemczech przys??owiu, ??e ??o??nierz niemiecki 
do wszystkiego jest zdolny i nosi bu??aw?? marsza??kow- 
sk?? w tornistrze. Okaza??o si??, ??e i oficer gwardyi 
pruskiej mo??e nie mie?? energii, odwagi i m??dro??ci 
politycznej. Lada dzie?? i w stolicy wybuchnie re- 
wolucya, bo i obro??cy ksi??cia maj?? jego a w??a??ciwie 
rz??d??w jego ??ony dosy??. Dwa tygodnie rokowano z 
powsta??cami, 7 razy przed??u??ono rozejm, ostatecznie 
powsta??cy o??wiadczyli, ??e nie chc?? Wieda za ??adn?? 
cen??. Tymczasem powsta??cy zdo??ali ??ci??gn???? posi??- 
ki, oszancowa?? si?? na wzg??rzach Razbulu. Rozbie- 
g??a si?? tymczasem s??awna armia maj??ca ksi??cia rato- 
wa?? z??o??ona z Tosk??w. Bejowie Beratu, Fieri i Wa- 
lony przybyli do Draczu lub wyjechali za granic?? za- 
miast broni?? swych siedzib przed powsta??cami. A 
ochotnicy rz??du? Pieszo opu??cili Walon??, wr??cili 
wszyscy konno, pokrad??szy konie i z??upiwszy wioski 
oddape ksi??ciu. Na nieprzyjaciela nie dali ani jedne- 
go strza??u, zdala przed nim pierzchali. Bib Doda, 
opu??ciwszy Alessio przed 4 tygodniami, siedzi so- 
bie najspokojniej w Ismi, ludzie jego nale????cy do 
szczepu najbiedniejszego, dzi?? maj?? dziesi??tki tysi??- 
cy byd??a i b??d?? po wojnie najbogatszymi; wszystko 
to owoce "wojny" albo raczej ??upiestwa i kradzie??y. 
Ksi????e nie mniej si?? boi Bib Dody ni?? powsta??c??w.
		

/Image00326.djvu

			A gabinet ksi??cia nim jeszcze wi??cej straszy, bo wie, 
??e gdyby Bib Doda przyby?? do Draczu, dni gabinetu 
by??yby sko??czone. Bib Doda jest straszny, bo ma 
3000 ch??opa uzbrojonych za sob??. 
W Draczu niebezpiecze??stwo ro??nie wskutek 
bezczynno??ci. Nacyonali??ci z ksi??cia s?? niezadowo- 
leni. Miridyci i Malisorzy, kt??rzy pilnuj?? bezpiecze??- 
stwa w mie??cie zaczynaj?? rabowa?? i ??upi??. Kradn?? 
co mog?? a czyni?? to jawnie i bezkarnie. ??o??d p??acony 
im w wysoko??ci 2 fr. dziennie nie starczy im, przy- 
sparzaj?? sobie wi??c doch??d okradaj??c zwolennik??w 
ksi??cia. Przyw??dca ich spokojnie wysiaduje sobie 
w kawiarni, a w ostatniej walce z powsta??cami 
da?? drapaka. W porcie stoj?? kr????owniki mocarstw 
europejskich, ale s?? zupe??nie bezczynne, najwy??ej 
maj?? broni?? ??ycia ksi??cia i jego rodziny. Zagadnie- 
nie alba??skie znajduje si?? w tern samem stadyum co 
przed rokiem. Ksi????e po raz trzeci spakowa?? swe 
walizki i nosi si?? z my??l?? wyjazdu, rozg??aszaj?? to te?? 
wszyscy jego zwolennicy, ??e niebawem wyjedzie. Nikt 
mu si?? nie zdziwi, bo by?? on pod jednym wzgl??dem 
ogl??dny i polityczny, zapewni?? sobie bowiem na wy- 
padek odstawki 250 000 frank??w rocznej pensyi, a 
mocarstwa b??d?? j?? musia??y p??aci??. Zabawka alba??- 
ska, jak widzimy, jest nietylko dla Europy niebez- 
pieczna, i nie wiadomo jak si?? sko??czy, ale w dodatku 
nader kosztowna. 


++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 


Spos??b wysadzania 
wi??ksz?? 


. 
mln 
odleg??o???? 


na 


wynalaz?? in??ynier w??oski Ulviri i zaniepokoi?? przez 
to mocno sfery wojskowe. Fachowcy, profesorowie 
fizyki, nie wierz?? w skuteczno???? wynalazku, ale to 
im tak samo nic nie pomo??e, jak ongi zaprzeczanie 
twierdzenia Kopernika, ??e ziemia si?? razem z nami 
obraca naoko??o swej w??asnej osi - je??eli jest praw- 
d??, co powa??na gazeta w??oska "Corriete delIa Sera" 
pisa??a o do??wiadczeniach, poczynionych z owym wy- 
nalazkiem Uliviego w obecno??ci w??oskiego ministra 
wojny. Prawda, ??e podczas letnich upa????w powsta- 
j?? najrozmaitsze kaczki dziennikarskie, o olbrzymich 
w????ach morskich, kt??re wy??a???? z wody i nios?? jaja 
w gor??cy piasek itd., ale?? mamy ju?? telegraf bez 
drutu, dla czego??by nie mia??o by?? mo??liwem wyna- 
le???? przyrz??d elektryczny do spowodowania wybu- 
chu zapas??w prochu, dynamitu lub innych cia?? wy- 
buchowych na wielk?? odleg??o???? i w ten spos??b pozba- 
wi?? wroga jego magazyn??w? Je??eli tak dalej p??jdzie 
z owymi wynalazkami, to olbrzymie okr??ty wojenne 
psu na bud?? si?? nie zdadz??, bo nie b??d?? mog??y mie?? 
zapas??w prochu itd., gdy?? przyrz??dem in??yniera Uli- 
viego mog?? by?? rozsadzone ka??dej chwili na drobne 
kawa??ki. Tak samo b??dzie z artylery?? forteczn?? i 
poln??, a nawet nabity karabin piechura, b??dzie mo- 
??na rozsadzi?? z daleka. Armie b??d?? musia??y powr??- 
ci?? do u??ywania broni, jak?? u??ywano przed wynale- 
zieniem prochu, to jest do maczugi, miecza, dzidy itd. 
Ludzko???? zres
t?? na tern tylko zyska?? mo??e, a oso- 
bista waleczno???? odzyska dawne uznanie, tch??rzami 
natomiast ludzie, a mianowicie p??e?? pi??kna - b??- 
dzie pogardza??. 
Naturalnie sko??czy??by si?? wtenczas raj hakaty- 
st??w na ziemi, bo niktby ju?? wtedy nie pu??ci?? p??azem 
k??amstwa i oszczerstwa hakatystycznego. Mo??e 
zreszt?? uda si?? odkry?? jaki aparat do o??wiecenia 
m??zgu hakatyst??w, aby byli zdolni poj???? przykaza- 
nie mi??o??ci: "Co tobie nie mi??o, tego drugiemu nie 
czy??" i ??y?? wed??ug tego przykazania chrze??cija??- 
skiego. 
W??asno??ciami promieni s??onecznych zajmuj?? si?? 
dot??d gorliwie uczeni wszystkich narod??w, ale praw- 
dopodobniE: jest jeszcze wiele rzeczy ukrytych przed 
okiem i rozumem ludzkim, bo wszechwiedz??cym ??a- 
den cz??owiek na ziemi nie zostanie. A. J. 


84) 


Dzieci kapitana Granta. 
Podr???? fantastyczno-naukowa. 


(Ci??g dalszy). 
Wyspa Amsterdam po dwakro?? zatem by??a 
przytu??kiem ??eglarzy opuszczonych, kt??rych Opatrz- 
no???? ocali??a od n??dzy i ??mierci. Lecz od tej pory ??a- 
den statek nie zabrn???? na te wybrze??a; a gdyby na- 
wet burza wyrzuci??a jakich rozbitk??w, to ci wpadliby 
w bezpieczne r??ce komisant??w pana Viot. Starzec 
za?? przez d??ugie ju?? lata mieszka?? na wyspie, a nigdy 
jeszcze nie nastr??czy??a mu si?? sposobno???? ofiarowa- 
nia go??cinno??ci zab????kanym, lub rozbitym ??eglarzom. 
O Britanii i o kapitanie Grancie nic nie wiedzia??. Ani 
wyspa Amsterdam, ani wysepka ??wi??tego Paw??a, kt??- 
r?? wielorybnicy cz??sto nawiedzali, nie by??y teatrem 
fej katastrofy. 
Glenarvan ani si?? zadziwi??, ani zmartwi?? takiem 
obja??nieniem. Na przystankach tych i wypoczynkach 
nie spodziewano si?? znale???? kapitana Granta i chcia- 
no tylko stanowczo si?? przekona?? o jego nieobecno??ci 
na wszystkich tych punktach r??wnole??nika. Odjazd 
Duncana postanowiony by?? na dzie?? nast??pny. 
Do wieczora podr????ni zwiedzali wysp??, kt??rej 
wygl??d bardzo jest pon??tny. Pomimo to fauna (og???? 
zwierz??t w??a??ciwych jakiej okolicy) jej i ??lora (og???? 


.. 
Smier?? J??zefa Chamberlaina. 


L o n d y n. W czwartek wieczorem zmar?? by??y 
sekretarz stanu :J??zef Chamberlain. J??zef Chamber- 
lain mia?? lat 78. Od 7 lat by?? ci????ko chory wskutek 
parali??u, kt??ry go dotkn???? i pos??owa?? tylko dla ho- 
noru. Z Chamberlainem zmar?? bodaj naj zdolniejszy 
polityk angielski. Poniewa?? od tylu lat w??a??ciwie 
by?? ju?? nieczynnym w polityce, przyjaciele i przeci- 
wnicy mog?? dzi?? oceni?? bezstronnie jego dzia??al- 
no???? polityczn??. Spotyka go te?? wielkie uznanie 
wszystkich, podziwiaj?? dzi?? jeszcze jego odwag??, lot 
ducha i jego patryotyzm. Chamberlain pierwszy 
swym rodakom wpoi?? my??l wielkiej Anglii i jest nie- 
jako za??o??ycielem nowej Anglii. Chamberlain by?? 
synem fabrykanta i jako minister jeszcze w charakte- 
rze cichego wsp??lnika interesowa?? si?? ??ywo intere- 
sami rodzinnego przedsi??biorstwa prowadzonego pod 
firm?? brata. Urodzony w 1836 r. pracowa?? w fabry- 
ce ojca a?? do jego ??mierci w r. 1874. Pos??em zosta?? 
wybrany w 1876 r. a w 1880 r. zosta?? wybrany prezy- 
dentem urz??du hand
owego w ministeryum handlu. 
Z powodu samorz??du irlandzkiego por????ni?? si?? z 
Gladstonem i stan???? na czele liberalnych unionist??w, 
kt??rzy popierali gabinet konserwatywny. Chamber- 
lain g????wnie przyczyni?? si?? do obalenia gabinetu Ro- 
sebeyego w 1895 r. W st??pi?? wobec tego do nowego 
gabinetu Salisburego jako minister kolonii. G????wn?? 
zas??ug?? jest Chamberlaina, ??e po??udniowa Afryka 
dzi?? nale??y do Anglii. By?? on niezmordowanym w 
agitacyi patryotycznej i umia?? nar??d nak??oni?? do wiel- 
kich ofiar. Potem Chamberlain przedewszystkiem po- 
??wi??ca?? si?? agitacyi za ??ci??lejszem zespoleniem Anglii 
i jej kolonii. Agitacya za c??ami ochronnemi by??a mu 
tylko ??rodkami do celu. Po kl??sce partyi konserwa- 
tywnej 'wycofa?? si?? z ??ycia publicznego a potem cho- 
roba przeszkadza??a mu w dalszej dzia??alno??ci. 


++-t'+	
			

/Image00327.djvu

			xxxxxxxxxx 
II ' E. Sommerfelda 
I - kowie??ska, ruska, brunatna, 
zielona i ;??????ta 
tabaka 00 za??ywania 
uznana od wszystkich za 
najzdrowsz?? i najlepsz??. 
Dla odprzedaj??cych bardzo 
niskie ceny. 
Wysy??am na pr??b?? 9 funt, 
paczk?? poczt. za zaliczk??. 
Eugen Sommerfeld, 
daw.Otto Alberty, Grudzi??dz 
fabr.tabaki do za??yw. za??.1859 
. . X
;.;X.:XX Bracia! Rozszerzajcie nuazet?? Gda??sk??". 


- 
-- 


II Rud O IfHo!.
!!!zi oski 
I Je??li Pan woli zamawia?? ubrania. pod??ug miary 
prosz?? o pr??b?? w mOIm 
?? oddziale na m i art;. 
Mem najnowsze materye na sk??adzie, dostarozam znakomitej praoy 
. . .. .. po umlarkow8nyoh cenach. .. . . .. 


----------- 


-- 


spondent rzymski "BerI. Tage
l" rozm -t. 1 1 'fo ++++ + + '1'++++ 


Wiadomo??ci ko??cielne. 
Che??mi??ska dyecezya. 
Pelplin. Generalny wikaryusz ks. kan. Schar- 

er c-;??szcza na d??u??szy czas dyecezy??. Wszelkie 
plsm
 __o generalnego wikaryatu powinny by?? wi??c 
adreso .vane do gen. wikaryatu, a nie pod nazwiskiem 
ks. kan: Scharrnera. Przez osobiste adresowanie za- 
??atwiem
 sprawy uleg??oby zw??oce. , _ 
WeJherowo. Ks. wikary J. Schultz zyska?? od na- 
czelnego prezesa prowincyi pomorskiej prezent?? na 
probostwo w Bytowie. 
Konferencya 
si??iy biskup??w z Prus odb??dzie 
si?? lato?? we FuldZle od 18-20 sierpnia. 
Krak??w. 
Ksi?????? - biskup Sapieha przychodzi poma??u do 
zdrowia. 
, liliJ 


.++++1"++++++++++++++++++++ " fo '1' ofo 01' ++ +++++++ 


Nowiny z naszych stron. 
Gda??sk, dnia 6-go lipca 1914. 
Zgon ostatniego sekretarza rz??du narodowego 
1863 roku. Z Lwowa nadchodzi wiadomo????, ??e zmar?? 
tam Jozef Kajetan Janowski, sekretarz ostatniego 
rz??du narodowego w powstaniu 1863 roku. ??p. J??zef 


"I 


++++++++++++

+++++++++++++

+++++++++++ 


Dla 'Go??ci K??pielowych! 
wsp??lna wycieczka 
do Wejherowa. 
w czwartek dnia 9-go lipca rb. wyjazd z Sopotu 
o godzinie 1.59 w po??udnie zwyk??ym poci??giem. Ka??- 
dy bior??cy udzia?? w wvcieczce kupuje sam bilet. 
Przyjazd do W ejherowa 
 godz. 2.48. Punkt zborny 
w Wejherowie na placu przed dworcem. Zwiedzenie 
ko??cio????w, Kalwaryi i najbli??szej okolicy pieszo. 
Wyj,azd z Wejherowa o godzinie 8.20 wieczorem. 
Powr??t do Sopotu o godz. 9.15. I 
Koszt biletu tam i z powrotem: 4 klas?? ca. mk. 
1,60, 3 klas?? ca. mk. 2,40, 2 klas?? ca. mk. 3,60. 


+++++++++

.+

++++++++++++++++++++++++ 


Kajetan Janowski do ostatniej niemal chwili bra?? bar- 
dzo czyny udzia?? w ruchu narodowym. 
Na dom Polski w Gda??sku z??o??y??a Marya W. 
5,20 mk. do skarbony redakcyjnej, za gipsowanie. 
Obowi??zek donoszenia urz??dom o chorobach za- 
ka??nych. Z powodu kilku wypadk??w tyfusu. kt??re 
od 15-go czerwca rb. zasz??y w Gda??sku, przypomina 
prezydent policyi co nast??puje: Wed??ug ustawy z dnia 
28-go sierpnia 1905 roku, dotycz??c?? zwalczania cho- 
r??b zaka??nych, nale??y ka??dy wypadek choroby lub 
??mierci wskutek tyfusu w przeci??gu 24 godzin poda?? 
do wiadomo??ci urz??dowi policyjnemu, a w razie zmia- 
ny miejsca pobytu tak??e urz??dowi miejscowo??ci no- 
wego zamieszkania. Zobowi??zani do podania do wia- 
domosci s??: 1) lekarz przywo??any; 2) g??owa rodziny; 
3) ka??da osoba zaj??ta piel??gnowaniem chorego; 4) go- 
spodar
 domu lub jego zast??pca, u kt??rego zaszed?? 
wypadek choroby lub ??mierci; 5) rewizor trupa; obo- 
wi??zek os??b wymienionych pod nr. 2 i 5 tylko w ta- 
kim wypadku jest uzasadniony, je??eli poprzednio wy- 
mieniony zobowi??zany nie istnieje. Wypadek ??mierci 
nawet wtenczas nale??y zameldowa??, chocia?? poprze- 
dnio wypadku choroby urz??dowi doniesiono. Ka??de 
przest??pstwo podpada karze a?? do 150 marek lub od- 
powiednio wi??zieniem. 
Sopot. O polonizacyi Sopotu rozpisa??a si?? byd- 
goska "Rundschauerka", twierdz??c, jak zawsze, ??e 
Sopot to "urdojcze sztat", dalej, ??e "polonizacya" 
brzeg??w baltyckich to dow??d wielkopolskich d????no- 
??ci odbudowania Polski, aby Polska odrodzona mia??a 
dost??p do morza itd. Oczywi??cie w interesie "Rund- 
schauerki" zawsze b??dzie malowanie dyab??a na ??cia- 
nie, aby Niemcy nie zapomnieli o "ucisku" niemczy- 
zny. Bez tych przypomnie?? bowiem nie czuliby go 
wcale ani nie znali. Niestety jeszcze setki rodzin pol- 
skich takie gazety abonuj??. Precz z naszych dom??w 
z pi??mid??ami hakatystycznemi, kt??re przepe??niaj?? 
nietylko Polaka ale i Niemc??w jadem hakaty- 
stycznym. 
Gdynia. Letnisko nasze zaludni??o si?? go????mi pol- 
skimi, spragnionymi spokojnego, mi??ego wywczasu. 
Pobyt w Gdyni jest ta??szy jak w Sopocie a lubowni- 
kom przyrody daje przepi??kne wra??enia; szczeg??lnie 
za?? nadaje si?? dla dzieci. Znakomity pensyonat pani 
drowej G??uchowskiej cieszy si?? zas??u??onem uzna- 
niem. 
Kartuzy. Z wybor??w do rady gminnej 
yszed?? ja- 
ko zwyci??zca kandydat polski p. mecenas Sobiecki. 
Na kandydata niemieckiego pad??o 138, na kandydata 
naszego 172 g??os??w. Ludno???? polska staro??ytnego 
naszego grodu z rado??ci?? powita??a wiadomo????, ??e od- 
t??d b??dzie mia??a w radzie gminnej przedstawiciela, 
kt??ry doskonale obznajomiony jest z niedol?? ludu na- 
szego i kt??ry w kr??tkim czasie wyrobi?? sobie rozg??os 
jako wybitny pracownik i zdolny m??wca. 
Wyborcom polskim nale??y si?? ??zczere uznanie 
za gorliwe wype??nienie obowi??zku wyborczego. W 
radach miejskich i g:ninych zasiada niejeden hakaty- 
sta i wr??g zaci??ty naszego 'narodu - tylko dzi??ki te- 
mu, ??e ludno???? polska nie poczuwa si?? do obowi??zku 
g??osowania na kandydata naszego. Si??y nasze s?? pod 
tym wzgl??dem zupe??nie' jeszcze niewyczerpane. do???? 
wskaza?? na to, ??e miasta przewa??nie polskie jak Sta- 
rogard nie ma w radzie miejskiej ani jednego przedsta- 
wiciela. Oby zwyci??zki przyk??ad Kartuz pobudzi?? u 
ospa??ych i l??kliwych wskazania polskiego honoru. 
Ko??cierzyna. Wyb??r burmistrza Frankla z Ra- 
stemborku nie zyska?? potwierdzenia rejencyjnego. 
Starogard. Strejk rozpocz????o 75 robotnik??w za- 
trudnionych w fabryce mebli Neustadt. Odt??d ????daj?? 


K????ko ??piewackie w Wysinie 
urz??dza w nledzie!??, dnia 12 lipoa na sali p. Milewskiego 
teatr amtorskl. Odegranem b??dzie: 
Los siero
y ?zyli N,BWinno???? 2.wyci????a 
Obrazek z ZYCla w 9 ods??onach ze ??pi
wem. 
, . Pocz??tek punktualnie o gcdzinie 
 
ieczorem. - Ceny mieJsc: 
MieJsce rez(>r
C?wane 2 mk. 
 I??;IeJsce 1,50 IIlk., II miej 
sce 1 mk.. mieJsce do stan la 
l?? fen. - Po przedstawieniu 
taniec. - Bilet??w mo??na poprzednio naby?? u organisty 
p. P0dlaszewskiego. O liczny udzia?? upraszu 
ZARZ??D. 
...... Na sali pali?? nie wolno. ..... 


pracobiorcy 28--31 fen. na godzin??, gdy tymczasem 
dot??d p??acono im 26-28 fe
 na godzin??. 
Zblewo. Kupiec Ulrich z ??odzi w Kr??lestwie 
Polskiem, wracaj??c z odwiedzin w powiecie kartu- 
skim, tu?? za stacy?? starogardzk??, ra??ony zosta?? w po- 
ci??gu parali??em serca. 
Malbork. W czwartek rano o godz. p???? do dzie- 
wi??tej zapad?? si?? dach domu Lochada, po??o??onego 
pr;zy bramie garncarskiej nr. 3. 
Ryjewo. Gospodarz Rieck z Ziegellach (?), ??y- 
j??cy w dobrych stosunkach, powiesi?? si?? w w??asnej 
stodole. Przyczyna samob??jstwa nieznana. 
Ostaszewo. W niedziel?? popo??udniu powiesi?? si?? 
dziewi??cioletni syn gospodarza Sch. 
Toru??. Po spo??yciu niedojrza??ych ??liwek zmar?? 
7-letni ch??opczyk robotnika Sternberga. 
Che??mno. 50-letni jubileusz zawodowy i obywa- 
telski obchodzi?? tutaj w ??rod?? dentysta p. Marcin Ja- 
godzi??ski. Na p. J. dokonano przed czterema laty, 
gdy by?? jeszcze kasyerem w kasie chorych, zamachu 
morderczego. Sprawc??, kt??ry zrabowa?? przy tej spo- 
sobno??ci 3000 marek, skazano na 15 lat domu karne- 
go. Pan Jagodzi??ski ma obecnie 75 lat i przez 26 lat' 
by?? radnym miejskim. 
Kr??lewiec. Tragiczny wypadek zaszed?? w kru??- 
ganku tutejszego gmachu s??dowego. Niejaki Pawe?? 
Fischer, skazany na 8 lat domu karnego, gdy doz??rca 
odprowadza?? go do wi??zienia, rzuci?? si?? z dn
iego 
pi??tra przez szyb schodowy i run???? w przepa????. Z 
po??amanemi ko??ciami i rozbit?? czaszk?? znaleziono 
go na kamiennej posadzce parterowej. 
Tyl??a. Rozpaczliwa scena rozegra??a si?? po tam- 
tej stronie granicy rosyjskiej. Pewna kobieta, pod- 
dana rosyjska, kt??ra przyby??a wraz z d\':ok
iem dzie- 
ci z Ameryki w odwiedziny do ojca, usi??owa??a prze- 
dosta?? si?? noc?? niepostrze??enie przez granic??. Nagle: 
pad?? strza?? dany przez so??data i biedna kobieta ugo- 
dzona ??miertelnie. skona??a w kilku chwilach. Na roz- 
paczliwy krzyk dzieci, kl??cz??cych przy zw??okach 
matki, nadbiegli mieszka??cy z poblizka, lecz pomoc 
wszelka by??a ju?? bezowocn??. 


Zebrania Towarzystw 
odb??d?? si??: 
w Gda??sku Tow. ??piewu "Lutnia" w czwartek 9 lipca 
rb. o godz. 9 wiecz. w zwyk??ym lokalu zebranie 
miesi??czne, lekcye w tym tygodniu wyj??tkowo do- 
piero w pi??tek tam??e o godz. 9 wieczorem. 


Gda??sk, dnia 
7 czerwca 1914. 
SprawozdsDle :r; gie??dy zbo??mv.', t:' (.d??l""!>I.. 
Notowania Towarzystwa "Ceres" 
Pszenica: bez popytu 
Zyto: s??aba mk. 169 do 170 
J??czmie??: bez popytu 
Owies: bez zmiany 
Otr??by pszenne: pl. mk. 5 
Otr??by ??ytnie: mk. 5,40 za 50 kg. 


Berlin, dnia 4 lilJcli 1
1-??, 
Berli??ski targ na byd??u. 
P??acono za ('entnar ??ywej wagi: 
Wo????w 1]34 szt,: l kI. mi??sistych. wypasty<:b, licz??- 
czych naJwy??ej 4-7 lat, 00 -00 mk., II kI. m??ollych mi??- 
sistych. niewypas??ych i starszych wypat;??ych 4-3-44 mk.. 
HI kI. umiarkowanie wypas??e m??ode. dobrze wypas??. 
starsze 35--41 mk., IV. kI. s??abe wypas??e ka??dego wieku 
oo-uo mk. 
Stadnik??w lU63 I!Izt.: I kL mi??siRtycL, wyros??ych 
43- 44 mk.. H kI. mi??sistych, m??odszych 41-43 mk., 
HI kI. umiarkowanie od??ywianych m??odszych i dobrze 
od??ywianych starsz) ch 38-40 mk., IV kI. umiarkowa- 
nie od??ywiane 00 mk. 
Ja??oszki i krowy 635 szt.: I kI. mi??sIste, wypas??. 
ja??oszki 45-47 mk;> H kI. mi??siste. wypas??e krowy do 
7 lat 41-44 mk., hl kI. starsze w
-pas??e krowy i po??le- 
dnio rozwini??te IJ???odsze krowy i ja??oszki 37-411 mk,. 
IV kL umiar kowam e_pasione krowy i ja??oszki 33-35 mk., 
V kI. s??abo pasione krowy i ja??oszki do 31 mk. 
O\??iec 11969 szt: I kI. tuczne jagni??ta i m??ode tuczn. 
skopy 40-43 mk., H kI. stan;ze tuczne skopy Ou--W mk., 
HI kI. ??rednio tuczne skopy i jagni??ta (Jlnarcowe) 32-37 
mk., IV kI. owce z nizin uu -OU mk. 
Ciel??t 1179 szt.: I kI. tuczne lO-CO mk., Il kl., 
tuczne i pierwszorz??dne cielaki do I'sania 00 -60 mk.. 
Hl kI. ??rednio-tuczne ale dobre cielaki do ssania 52-56 
mk., JV kI. 45-50 mk., po??lednie Bsaki 35-42 mk. 
Swl?? 
1O 864 szt.: I kI. t??uste. mHj
l('e przeszlo 3 ctr. 
??ywej wagi 00 - 43 wk., 11 kl. mi??sisl e lepszych ras i krzy- 
????wek tych??e wa????ce przesz??o 2 1 / 2 centn. ??ywej wagi 
4:!-43 mk., III kI. mi??siste lepszych ras i krzy????wek 
tych??e do 2 1 / 2 centnara ??ywej wagi 00-42 mk., IV kI. 
mi??siste 41-42 mk.. V kI s??abo rozwini??te ??winie 00 -40 
mk" VI kl. maciory 37-38 mk. 


Drukiem i nak??adem "Gazety Gda??skiej" J. K
iatkow- 
skiego w Gda??sku. Redaktor odpowiedzialny Henryk Wie. 
czorkiewic% w Gda??sku.
		

/Image00328.djvu

			II 


I 
Dla ka??dego samodzielnego I 
g

p.2

!::
c
:?o



wol: I ?? 
mi, szczeg??lnie margaryn??, kie??basami, konserwami i 
t. p. daj?? pozna??, i?? w "Fabrykach" z powodu prze- 
oczenia niedostateczno??ci jakichkolwiekb??d?? przy- 
Draw lub zu??ycia przez niesumienn?? osob?? zepsu- 
tych ju?? materya????w surowcowych istnieje niebezpie- 
cze??stwo dla zdrowia ludzko??ci. Urz??dzenia fabrycz- 
ne kosztuj?? wielkie sumy, kt??re towar wyrabiany 
Dokry?? musi. Tern t??omaczy si?? zarazem jego wyso- 
,...;.. ka cena. Zadaniem "Sanitas" jest pouczanie si?? 
wzajemnie, jak sta?? si?? mo??na w??asnym fabrykantem- 
i siebie wraz z rodzin?? ochroni?? przed zatruciem. Ca.- 
??e rodziny le??a??y ju?? ob??o??nie chore, a byt ich zrujno- 
wany zosta?? u??ywaniem zepsutych towar??w. 
Zatem precz z systemem "Fabryki" przy ??rodkach 
spo??ywczych! 
Jako najbli??szy wynik usi??owa?? naszych wyna- 
le??li??my najpierw ??rodek wykonania 
"Butteriny" . 
Jest to spos??b wykonywania swych t??uszcz??w' po- 
trzebnych do pieczenia i sma??enia samemu taniej, jak 
naby?? mo??na najta??sze margaryny i t??uszcze ro??lin- 
ne, bez obawy przed zatruciem lub przedro??eniem. 
"Butterin??" 
M k I t wyrabia si?? z pierwszorz??dnych materya????w suro- 
Ma??a posiad??o????, a U a U r?? wych. Nie je??czeje ona, ani te?? nie staje si?? ma??lat??r 
5 m??rg obszaru z masywny- nie zawiera ??adnych ci????kich, ani wodnistych mate- 
mi budynkami i ??adnym sa- rya????w i daje si?? wyrabia?? w ka??dej ilo??ci bez che- 
dem, po??o??ona w pobli??u ( stare g azety) mikalii, oraz Osobnych przyrz??d??w i zmudnych za- 
Pelplina, za 8000 mk., do bieg??w. 
sprzedania. Wp??aty 3000 m!r. po 4 mk. za centnar oddaje W p rowadzenie Butterin y W y wo??a zu p e??n y P rze- 
Easkawe oferty uprasza SI?? G Gd k " 
do Eksped. "Gazety Gda??- azeta a n S a wr??t i olbrzymi?? zni??k?? cen w ca??ym przemy??le mar- 
skiej" po nr. 376 I " ;. -: garynowym. Szczeg6lnie Panie i Panowie na wy??- 
SkI d . . d ?? . szych stanowiskach, oraz g??owy domu i wszyscy 
a BICIe oszcz?? no CI przedsi??biorcy nie powinni szcz??dzi?? drobnego za- 
" nast,puj??cych sp????kach zwi??zkowych; chodu i male??kiego wydatku jednorazowego, gdyt 
1. Ch.lelno, Bank ludowy, E. G. m. u. H., Chm
elno Wpr utworzono tern rzecz b??og??. 
2. Bdusk, Bank ludowy, E. G. m. u. H., Da nz l8'. Wysy??amy ka??demu za nades??aniem 5 marek 10 
3. Brudzl??dz, Bank k E. G. m. u. H., Graudenz Wpr. funt??w pr??by tajemnicy Butteriny wed??ug naszych 
4. Inowroc??aw, Ban ludow1', E. G. m. b. H., Hohensalza S p osob??w zestawienia, oraz dok??adny opis wy twa- 
5. Kartuzy, Bank ludowy, E. G. m. u. H., Karthau8 Wpr 
6. Kleino, Bank ludowy, E. G. m. u. H., KoelIn Wpr. rzania Butteriny. Ka??dy nabywca jest upowa??niony 
7. Ko60lerzyna, Bank ludowy, E. G. m. u. H., Berent W:()r. sprzeda?? dalej zakupion?? tajemnic??. Upraszamy jed- 
8. Nowemiasto, Bank ludowy zu Neumark, E. G. m. u. H., nak??e pobiera?? za rozpowszechnianie odpowiedniej 
Neumark Wpr. 
9 P k ?? 6 B k l d E G H P k h do trud??w i P rac y st??d P owsta??e ) ' nale??no??ci, ale mil?: 
. a Dol, an u owy, . . m. u. ., a osc . 
iO. Pelplin, Bank ludowy, E. G m. u. H., Pelplin, W.J!r. stawia?? ????da??, zakrawaj??cych na interes. 
u. Ska??ze'!Y,Bank ludowy, E. G. m. u. H., Schoeneck Wpr. R??wnocze??nie obwieszczamy, i?? ka??demu cz??on- 
12. Sapoty, Bank ludowy, E. G. m. u. H., ZOPI>ot. kO W l ktory zn ak d d t sposob 
13. Stanlezewo, Bauk ludowy E. G. m. u. H., Stanischewo .,' a j i o powie ni prywa ny 
p. Mirchau Wpr. wytwarzania og??lnie u??ywanego ??rodka spo??ywcze- 
14. Starogard, Bank ludowYl,.,E. G. m. u. H?..Pr.S
ar
rd. go i poda go obszernie, wyp??acamy nagrod?? 2000 ma- 
15. St,!yca, Bank ludowy, .r.i. G. m. n. H., ;::stendsltz Wpr. rek w tym razie je??li spos??b ten og??osimy. 
16. ??llwloe, V olksbank fiir Gr. Schliewitz und Umgegend, 
E. G. m. u. H., Gr. Schliewitz Wpr. 8 a n I t B li, 
17. Tozew, Bank ludowy, E. G. m. u. H., Dirschau. Deutsche Ein??chtung zur Verbilligung u. om Scl1u??ze 
18. Torui, Bank ludo
y, E. G. m. u. H., Thorn, ci. Nahrungsmittel, 
19. Tuohola, Bank, E. G. m. u. H., Tuchel Wpr. 
20. Wejborowo, Bank Kaszubski, E. G. m. u. H., Neu8tadt W. Solbald Siilze i. Hecklb. 


 ?? ??iiOAON ??itii ??AON ??0 "L 0?? WOy" ?? 
II Bank Kaszubski II I w 8=
:::.i;,:;eogr
;:08b:
:"'d ?? 
V a X I i za??atwia wszelkie sprawy bankowe. 
.. Elngetr. Genossensobaft mit InbelObrinkter Haftptllobt . 
P??aci od depozytow:. . 
W W e J h e r o w ?? e (Neuetadt W/Pr.) 40!o za 1-miesi??cznem wypow
edzellIem 
4 1 /2 0 io za g-miesi??cznem wypow!edzen!em 
at d la po CZ k 5% za 6-miesi??eznem wYPowledzemem - 
. U zie ??y e X i Utrzymujemy dla wychod??c??w w Westfalii 

 . kas???? depozytow?? w Bochum, przy ulloy Klasztornej 8. 
pod bardzo do
odnymi yarunkami I przyJIIIuJe X Konto czekowe Sdaisk nr. 2496, Kolonia (Koln, 16665.._ 
-. lyrokonto w banku rzeszy w Starogardzie i .BoChU?L 
. d e p o z y t a .. Przyjmujemy wp??aty na 
onto czekowe l p??acimy ?? 
! 
 ?? i 3% o
 dma 
p??aty. . . 
:?? p??a c
c od takow y ch od dnia z??o- X Bli??szych szczeg????oW udzIelamy na ZYCzellIe. 

 
 . ZARZ
D 
:.?? ??eni a do dnia odbioru 4 010 do X Tadeusz Schmidt. S. Tefel.kl. S. Kindermann. 
141.
stoso;:eRd;;
o
iedzenia. B B;i

;;Od
OA;;;;k
 
V A. Chmielewski. Maks y m. NIckeI. Stobbe. -. jecha?? jeszcze nie mo??u N a, ale po hajecznie niskich cenaob, 
.. .. 4 razy: w ty:godniu dC?o . ew Jorku, Bost,?nu, Philadel- 
at Je phii, Kanady, B!'azylul Argentyn??, posplesznYD
l ok!
- 
-.V 
VVW
U
VV-'-'VVVW tami w wygodme.urz??dzonych kaJutach 02, .41.6 k..... 
....XAft..??ftftft..ft......
..
 kach we w!,zy.stkIch trzech klasach (czwart??J llle??:za), 
przy Wy??mlemtym woluym wikcie przewozI l udZIela 
Pomiary, niwelacye, plany do b ezP??atnie,:;;

 :
f
;
C{i
j:k;;;:a) 
r I b?? t t h ?? k ete Postfach 664 Rotterdam Jlolland 
osuszania po i o nis yc ?? ?? Li!t zwyczajny 20 fenyg??w, kartka 10 fenyg??w. 
wykonuje umiej??tnie i sumiennie do??wiadczony __ Sw??j do swego.. -... 
intynier kultury I mierniczy przysi??g??y 
A. .)sks W Pile 
Schneidemiih' i. Pos., A'ter Markt 5. 


inwen??urow?? 


Tylko 8 dni! 


Nasz?? tegoroczn?? 
wyprzed
?? 
rozpoczynAmy W sobot??, 4 lipca o godzinie B-mej rano. 
Miroo znacznie zni??ony ch cen udzielamy przy zakupnie 
na konfekcJ?? I str??j damski 10 procent } ra.batu 
na wszelkie inne artyku??y 5 procent w got??wce. 
Kupiec Consum-Vereln c. G. m. b. fi Wejherowo 


'. 


l 


'.;.... 


. " 


Okazya jakich pzadko! 


B
lanz per 1913. 


Aktiva 
183,97 
11 793,82 
72 069,88 


Passiva 


Baarbestand 
Waren 
Debitoren 
Kreditoren 
Banken 
Geschaftsanteile 
Reservefonds 
Spezialreservefonds 
UtensiUen 
lmmobilien 
Zur Disposition der General- 
versammlung 


41 286.- 
45300.- 
953,- 
1 002,70 
1157,- 
73,39 


5460.70 
263,72 


89 772.09 89 772.09 
Zahl der Mitglie.der . . . . 109 
Beigetreten 29 
-" -138- 
Die Haftsumme samtlicher Genossenschaftsmit- 
glieder betragt 30. 6. 13. 13 800 Mk. 
Stendsitz, den 1. Juli 1914. 
Rolnik, Einkaufs-'und Absatzvarein'
- 
Eingetragene GenossenschaH mit beschr. Haftpflicht. 
v. Pikarski. w,. v. Borowski. J. Wr??blewski. 
.-- --- -
- ---------- i 
Karol Nagel I 
SopotJ 
:FWa,bryk..?? 
 eb1i 
Sta??a wystawa gotowych mebli. 
T r U m n y. :-: Zak??ad pogrzebOWY.' 
.__ _
___



_____ ___8 
Zapowied?? sprzeda??y! 



- 


Telefon 249. 


POlDorska 12, 


Na sprzeda?? z wolnej r??ki dobra Okole, nale????- 
cego do p. J??zefa Bukowskiego, 3 klm. od miasta 
gimnazyalnego Starogardu, oko??o 300 m??rg obszaru. 
z kompletnym ??ywym i martwym inwentarzem, 
obr?? 
ziemi?? ??redni?? i budynkami. wyznaczy??em termIn na 
??rod??, dnia 8 lipca rb. i 
o godzinie 12 w po??udnie 
w Okolu i zapraszam niniejszem powa??nych, kato- 
lickich kupuj??cych jak najuprzejmiej. - Wp??ata wy- 
nosi 35 000 mk. - Hipoteka tylko pieni??dze banko- 
we. Reszta ceny zakupna na 10 lat pewna. 
Stanis??aw 
Popa w Bydgo
zczy 
Bromberg. Bahnhofstr. 31 b, -- 
198,",60. 
 '
i' 
 
.)") 
 )on) 8ftC9 

 8 
II Bank Ludowy w Kartuzach !! 

 ppzyjmuJe depozyta p??aCi??O H 

 414 1 /. ppooent at6sownle do wypowiedzenia .. 
I udziela po??yczek 6 
- pod bardzo dogodnymi warunkami. - ft 
)o 
Dniami kasowem;. s?? srody I soboty. Lokal ,. 
.. bankowy znajduje si?? przy ulicy Gda??akiej 
 
)o w domu p. B??ozkowsklego. i 
)o fi 
)o 
 
 
 - 88 


II 


ZARZ??D 
.. 

 .
.
 . 88@9 'J :
.. 
 


Opr??cz "'liI.elldch artyku????... blawatnyeh po- 
,.. lecam d o b re 
, _..
 maszyny do szycia 
"
t. kt??re dot??d i nap0'Yl'??t sZy'j?? (Laugschiffchen) 
4.'
' "$.. za 55 nd
, SChWlngschlffchen za :75 Dlk., 
i Central Bobbin za 95 
k. Wysy??am przy 
8 dniach pr??by i wszelkiej gwarancYI trwa??o??ci i dobre- 
go szycia. U agent??w zap??aci?? trzeba za te same maszyn
 
90 00 mk., 120 00 mk. i 145,00 mk. a zatem zaosZCZ??dZI 
sie na maszY
ie kupuj??c u mnie 35,00 mk. do 50,00 mk. 
Antoni Miotk, Puck 
sk??ad b??awat??w i konfekcyi. 


Bracia! Rozszerzajcie "Gazet?? Gda??sk??". 


Co dopiero wyszlo w 5. wydaniu 
Usuwanie 
- 
owocu tywola 


Jestem BgtJntem 
maszyn do szycia 
Singera I Neidlingera. 
Ktoby sobie maszyny 
do szycia lub kolo. :??yczy??, 
niechaj mi kart
 napisze 
pod adresem : 
Antoni Abraham, 
Oliva LudolfInerstr. 2 


Dzialanie naju??ywa??szych ??rod- 
k??w na cialo kobiety, oraz nie- 
bezpiecze??stwa edp??dzania. Na- 
pisal po niemiecku Dr. med. Zikel. 
Wa??na ksi??tka pouczaj??ca dla 
kaMej nie....iasty. Za nadesIaniem 
2,70 mk. lub za zaliczk?? 2,95 
wysyla 
Otto Bebauer, Breslau 384 F. 
Paradiesstr. 7. 


,. 

,}??" 


........................................ 
nUsln kr!;;!;,O!..


!


!2:..... 4. 1 
wykonuje 
wszelk?? garderob???? m????sk??, oywlln?? I wojskow?? I 
pod??o&" udary. 
Specyalno??6: Rewerendy, rzymian ki I p??aszcze dla Wleleb. 
Duobowle??stwa. 
Reperaoye przy skore] us??udze dobrze I tanio. 
........................................ 



 :: Zak??ad jnbllerskl :: 
, 
(r--Pr. 8??e??ski W Gda??sku 
prz, ul. JODpengasse 48, obok Banku ludowego 
- poleca - 
obr??czki ??lubne, pier??cionki, kolc
yki, ??a??- 
cuszki, zegarki kieszonkowe, 
??ote l srebrne, 
_ _ _ m
zkie i damskIe - - - 
w wielkim wyborze po nlzklch oenach. 
Odpowiednie podarki okoliczno??ciowe na weso??a 
chrzoiny, przyj??ola ltd. Itd. 
Reparacye wykonuj?? dobrze i tanio. 

 re zloto i srebro ?rzyjmuj?? wzamian i plac?? za 
 

 nalwytsze ceny.